ZΜ涉 KARBONATYTOWE


Karbonatyty wyst瘼uj w鈔鏚 intruzyw闚 typu centralnego, kt鏎e w czasie powstawania przesz造 ewolucj od ska ultrazasadowych do alkalicznych. Ultrazasadowo- alkaliczne kompleksy magmowe z karbonatytami tworz zwykle zbli穎ne morfologicznie koncentryczno-strefowe formy intruzywne. Wyr騜nia si w鈔鏚 nich:

  1. Koncentryczno-strefowe sztoki typu kana堯w wulkanicznych
  2. Sto磬owe masywy lopolitowe
  3. Systemy dajek pier軼ieniowych i p馧pier軼ieniowych, wype軟iaj帷ych sto磬owe szczeliny, schodz帷e lub rozchodz帷e si na wi瘯szej g喚boko軼i
  4. Intruzje kombinowane

Proces ten rozpoczyna si intruzj magmy ultrazasadowej, nast瘼nie powstaje szereg intruzji ultrazasadowo-alkalicznych i alkalicznych, a ewolucj ko鎍z karbonatyty. W procesie powstawania ultrazasadowych alkalicznych kompleks闚 magmowych zwykle kolejne serie ska skupiaj si coraz bli瞠j centrum struktury koncentrycznie-strefowej, a karbonatyty wype軟iaj j康ro. Z這瘸 karbonatyt闚 maj zazwyczaj ostre kontakty ze ska豉mi otaczaj帷ymi i zr騜nicowane rozmiary, w闚czas tworz:

  1. Sztoki
  2. Dajki sto磬owe o upadzie ku 鈔odkowi masywu
  3. Dajki pier軼ieniowe zapadaj帷e na zewn徠rz masywu
  4. Dajki radialne

kreator

krabonatyty

90-100% w璕lan闚

w璕lan闚> krzemian闚

krzemian闚> w璕lan闚

90-100% krzemian闚

W. C. Br鐷ger

s饘it (kalcytowy)

rauhaugit (dolomitowy)

k酲enit

hollait

ringit

ijolit

H. von Eckermann

alvikit (hipabisalny s饘it)

beforsyt (hipabisalny rauhaugit)

     

E. W. Heinrich

A. Streeckeisen

s饘it

karbonatyty

egirynowy s饘it

s饘itowy ijolit

karbonatytowy ijolit

lub kalcytowy ijolit

ijolit

kalcytono郾y lub dolomitono郾y ijolit

Sk豉d mineralny karbonatyt闚 jest bardzo urozmaicony, sk豉daj si w 80-99% z w璕lan闚 (kalcyt, dolomit, ankeryt, syderyt, bastn酲yt). Pozosta貫 minera造 wyst瘼uj jako akcesoryczne: flogopit, apatyt, baddeleyit, pirochlor, haczetolit, egiryn, baryt, fluoryt. W wi瘯szo軼i karbonatyt闚 wyst瘼uje stadialno嗆 proces闚 mineralizuj帷ych, w kt鏎ych wyr騜nia si nast瘼uj帷e stadia:

  1. W pierwszym stadium tworz si wczesne kalcyty gruboziarniste, zawieraj帷e augit diopsydowy, forsteryt, biotyt, apatyt i magnetyt, charakterystyczne s dla nich minera造 tytanu i cyrkonu (grupa perowskitu, kalcytyt i tytanit).
  2. W drugim stadium tworz si kalcyty 鈔ednioziarniste zawieraj帷e diopsyd zamiast augitu diopsydowego i flogopit zamiast biotytu, charakterystyczne dla nich s minera造 tytanu, cyrkonu, tantalu, niobu, uranu i toru (zirkelit, baddeleyit, haczetolit, pirochlor)
  3. W trzecim stadium tworzy si drobnoziarnisty agregat kalcytowo-dolomitowy zawieraj帷y amfibol alkaliczny, serpentyn, talk, charakterystyczna jest mineralizacja niobowa (pirochlor)
  4. W czwartym stadium tworzy si drobnoziarnista masa o sk豉dzie dolomitowo-ankerytowym z syderytem oraz egirynem, arfvedstonitem, chlorytem, epidotem, albitem, grossularem, bastn酲ytem, parisytem.

Wczesne generacje karbonatyt闚 s zast瘼owane p騧niejszymi zwykle od granic ku centrum (w kierunku normalnego nast瘼stwa ska kompleksu intruzywnego). W karbonatytach kombinowanych, w kt鏎ych sk豉d wchodz karbonatytowe sztoki i dajki tworz si p騧niej od centralnych sztok闚, przecinaj帷 je.

WARUNKI FIZYKO-CHEMICZNE POWSTAWANIA Z荅

  1. W hiperbazytowym etapie powstaj ska造 ultrazasadowe, dunitowo-perydotytowe, perydotyty i piroksenity.
  2. W alkaliczno-hiperbazytowym etapie powstaj biotytowe perydotyty i piroksenity, chatangity i ska造 menilitowe.
  3. W ijolitowo-menilitowym etapie tworz si ska造 kt鏎ych sk豉d waha si od jakupirangit闚 do urtyt闚.
  4. W czwartym etapie intruduj syenity nefelinowe i alkaliczne.

Wszystkim czterem etapom intruzji towarzysz dajki komagmowe. Opr鏂z nich wyst瘼uj dajki p騧ne przecinaj帷e wszystkie ska造 intruzywne i towarzysz帷e im metasomatyty. Kolejnym intruzj magm o zmiennym sk豉dzie towarzysz metasomatyczne przeobra瞠nia ska w endo- i egzokontakcie. W wyniku metasomatozy endokontaktowej powstaj w鈔鏚 wcze郾iej utworzonych hiperbazyt闚 skupienia nefelinowo-piroksenowe, piroksenowo-flogopitowe i pireksonowo-amfibolitowe. W wyniku metasomatozy egzokontaktowej powstaj aurele fenityzacji w鈔鏚 ska otaczaj帷ych. Na du篡ch g喚boko軼iach przewa瘸j ska造 ultrazasadowe, kt鏎ym towarzyszy mineralizacja perowskitowo-tytanomagnetytowa, flogopitowa i dolomitowo-kalcytowa. Na 鈔ednich g喚boko軼iach przewa瘸 formacja ijolitowo-meltejgitowa z karbonatytami kalcytowymi.
Na p造tkich poziomach subwulkanicznych wyst瘼uj ska造 syenitowe z karbonatytami i tufy alkaliczne z mineralizacj barytowo-apatytow. Karbonatyty, kt鏎e ze wzgl璠u na swoj lokalizacj nale膨 do utwor闚 przypowierzchniowych, zwi您ane s ze ska豉mi ultrazasadowo-alkalicznymi. Wyr騜nia si karbonatyty otwarte, gdy ultrazasadowo-alkaliczna magma dociera do powierzchni ziemi i tworzy wylewy, oraz zakryte. W obu przypadkach g鏎ne cz窷ci cia karbonatytowych s utworami przypowierzchniowymi, chocia cia豉 te si璕aj znacznej g喚boko軼i. Wyr騜nia si nast瘼uj帷e etapy ewolucji temperaturowej karbonatyt闚:

  1. Karbonatyty pierwszego stadium, 630-520 oC
  2. Karbonatyty drugiego stadium, 520-400oC
  3. Karbonatyty trzeciego stadium, 400-300oC
  4. Karbonatyty czwartego stadium, 300-200oC

Hipoteza magmowa

O mo磧iwo軼i powstawania karbonatyt闚 w wyniku krystalizacji ze stopu magmowego 鈍iadczy:

Oddzia造wanie mineralizator闚 i ska otaczaj帷ych w warunkach wysokiej temperatury i ci郾ienia doprowadzi這 do powstania ska oliwinowych typu kimberlit闚. W zwi您ku z tym mog這 doj嗆 do rozk豉du krzemian闚, uwolnienia pierwiastk闚 rzadkich i przej軼ia do ruchliwej karbonatytowej cieczy magmowej. W tych warunkach uwalnia si dwutlenek w璕la, kt鏎y gromadzi si w g鏎nych partiach i zwi瘯sza ci郾ienie, kt鏎e powodowa這 tworzenie si sp瘯a radialnych i sto磬owych wype軟ionych roztworem w璕lanowo-magnezowym. W ten spos鏏 powstaje system sto磬owych dajek wype軟ionych beforrsytami. Wznoszenie si tego typu stop闚 powodowa這 desylifikacj ska bocznych i zwi瘯szenie ilo軼i wapnia w sk豉dzie samych stop闚. W czasie migracji, ze wzgl璠u na spadek ci郾ienia, gromadzi造 si nowe porcje dwutlenku w璕la, kt鏎ych ci郾ienie powodowa這 powstawanie nowych, mniej stromych p瘯ni耩 sto磬owych z towarzysz帷ymi wyrzutami gaz闚 typu eksplozyjnego. Szczeliny i strefy rozkruszenia eksplozyjnego wype軟i造 si kolejnymi porcjami karbonatyt闚, kt鏎ych sk豉d wyr騜nia si wi瘯sz zawarto軼i kalcytu. W wyniku wydzielania gaz闚 dosz這 do wyra幡ej fenityzacji ska otaczaj帷ych.

Hipoteza hydrotelmalna

Ilo嗆 magnezu i wapnia stopniowo zmniejsza si od wczesnych do p騧nych generacji ska magmowych, a w ko鎍owym etapie dyferencjacji magmy dochodzi do stopniowego wzbogacenia jej w krzemionk i alkalia.
Z pierwotnego ogniska magmy perydotytowej powstaje magma ultraalkaliczna nasycona dwutlenkiem w璕la. Jest to mo磧iwe gdy ognisko magmowe znajduje si na du瞠j g喚boko軼i i ma znaczne rozmiary w pionie. W tych warunkach dwutlenek w璕la i inne sk豉dniki lotne pierwotnej magmy w璠ruj ku g鏎ze i koncentruj si w apikalnej strefie ogniska. Reakcja dwutlenku w璕la z par wodn i p騧niejsza dysocjacja kwasu w璕lowego powoduje dyfuzj jon闚 HCO3 i CO3. W takich warunkach powstaje mobilne pole elektryczne umo磧iwiaj帷e przemieszczenie ku g鏎ze jedno i dwuwarto軼iowych kation闚 Na, K, Ca, Mg, B, Sr przy zachowaniu stabilnej pozycji jon闚 krzemionkowych. Proces ten prowadzi do nagromadzenia w g鏎nych cz窷ciach ogniska magmy ultraalkalicznej wzbogaconej w dwutlenek w璕la. W ten spos鏏 powstaje seria ska ijolitowo-urtytowych i karbonatyt闚, a ska造 os這ny pod wp造wem fazy gazowej tych magm ulegaj fenityzacji. Jednak z powodu szybkiego spadku temperatury i ci郾ienia tylko niewielka cz窷 karbonatyt闚 krystalizuje ze stop闚. Wi瘯sza ich cz窷 powstaje z oddzielaj帷ych si od magmy roztwor闚 gazowo-wodnych, nasyconych dwutlenkiem w璕la, a reaguj帷 z otaczaj帷ymi ska豉mi krzemionkowymi powoduj ich metasomatyczne zast瘼owanie.

Potwierdzenia hipotezy hydrotermalnej:

  1. Stopniowe przej軼ie od karbonatyt闚 do zast瘼owanych przez nie ska
  2. Wyst瘼owanie karbonatyt闚 o liniowych kontaktach jak r闚nie cia karbonatytowych o skomplikowanych granicach, cz瘰to wzd逝 cienkich szczelin
  3. Relikty niezmienionych ska krzemianowych przeci皻e sieci cienkich 篡貫k
  4. Strefowo嗆 metasomatyczna w rozmieszczeniu asocjacji mineralnych na kontaktach ska w璕lanowych i krzemianowych
  5. Zale積o嗆 sk豉du minera堯w ciemnych i akcesorycznych od sk豉du ska krzemianowych, kt鏎e uleg造 zast瘼owaniu
  6. Selektywny charakter metasomatozy w璕lanowej, podczas kt鏎ej hiperbazyty i ijolito-meltejgity zast瘼owane s cz窷ciej ni syenity nefelinowe i alkaliczne
  7. Prawid這wa zmiana paragenez mineralnych w czasie wielostadialnego rozwoju procesu w璕lanowego odpowiednio do zmian kwasowo軼i

OPIS Z荅

  1. Tajno
  2. Palabora

Tajno

Palabora

  1. Starsze karbonatyty s 鈔ednio-, gruboziarniste
  2. M這dsze karbonatyty s r闚noziarniste
  1. Maj charakter transgresywny
  2. Zawieraj: kalcyt, dolomit, oliwin, biotyt

Powr鏒 na stron z indeksem z堯.